ผู้ดูแลผู้ป่วยจะต้องสังเกตอาหารสายยาง ส่วนปลายของสายอย่างไรบ้างการสังเกต "ส่วนปลายของสายยาง" เป็นจุดที่สำคัญมาก เพราะเป็นจุดเชื่อมต่อระหว่างอาหารกับร่างกายผู้ป่วย หากส่วนนี้ผิดปกติ อาจส่งผลให้ผู้ป่วยสำลัก ติดเชื้อ หรือได้รับสารอาหารไม่เพียงพอครับ
สิ่งที่ผู้ดูแลต้องตรวจเช็กอย่างละเอียด แบ่งตามประเภทของสายครับ
1. กรณีสายสวนทางจมูก (NG Tube)
สำหรับสายประเภทนี้ "ส่วนปลาย" หมายถึงปลายที่อยู่ในกระเพาะอาหารและปลายที่โผล่ออกมานอกจมูกครับ
เช็กตำแหน่งจาก "ขีดเครื่องหมาย": ก่อนให้อาหารทุกครั้ง ต้องดูว่าขีดเครื่องหมาย (ที่พยาบาลทำไว้ตอนใส่ครั้งแรก) ยังอยู่ที่รูจมูกพอดีหรือไม่ หากขีดเลื่อนออกมา แสดงว่าปลายสายในกระเพาะอาจเลื่อนขึ้นมาที่หลอดอาหาร ซึ่งจะทำให้ สำลักเข้าปอด ได้
สังเกตลักษณะ "น้ำย่อย": ใช้ไซริงค์ดึงเบาๆ เพื่อดูส่วนปลายที่อยู่ในกระเพาะ
สีปกติ: ควรเป็นสีขาวขุ่น สีเหลืองอ่อน หรือสีเขียวใสของน้ำย่อย
สีผิดปกติ: หากมีเลือดสดๆ หรือสีน้ำตาลเข้มเหมือนกาแฟ (Old blood) ออกมา แสดงว่ามีแผลในกระเพาะ ต้องหยุดฟีดและพบแพทย์ทันที
เช็กการขดตัวในปาก: บ่อยครั้งที่ปลายสายเลื่อนขึ้นมาขดอยู่ในปากหรือคอหอย ให้ผู้ป่วยอ้าปากสังเกตดูว่ามีสายขดอยู่หรือไม่
2. กรณีสายเจาะทางหน้าท้อง (PEG)
ส่วนปลายของสายประเภทนี้จะติดตั้งอยู่กับผนังหน้าท้อง การสังเกตจะเน้นที่ความสะอาดและตำแหน่งครับ
เช็กความแน่นของ "ตัวล็อคภายนอก" (External Bolster):
แผ่นพลาสติกที่ล็อคสายกับหน้าท้องต้องไม่แน่นจนกดทับผิวหนัง (ควรมีระยะห่างประมาณ 2-3 มล. หรือพอให้สอดนิ้วก้อยเข้าไปได้)
หากหลวมเกินไป สายจะรูดไปมา ทำให้น้ำย่อยรั่วออกมากัดผิวหนังรอบรูเจาะได้
สังเกต "สีและกลิ่น" รอบรูเจาะ:
ต้องไม่มีหนอง บวมแดง หรือมีกลิ่นเหม็นผิดปกติ
หากมีเนื้อนูนสีแดงสด (Granulation tissue) ออกมาที่รูเจาะ แสดงว่ามีการระคายเคืองเรื้อรัง
3. การสังเกต "สภาพของสายยาง" (ทั้ง 2 แบบ)
สิ่งที่ต้องสังเกต ความหมาย/สิ่งที่อาจเกิดขึ้น
คราบสีดำหรือจุดดำ อาจเป็น เชื้อรา สะสมภายในสายจากการล้างไม่สะอาด
สายขุ่นหรือมีคราบขาว คราบโปรตีนจากอาหารเกาะผนังสาย ทำให้สายอุดตันง่าย
สายแข็งตัวหรือเปราะ สายเสื่อมสภาพจากการโดนกรดในกระเพาะนานเกินไป (ต้องเปลี่ยนสาย)
รอยรั่วหรือรอยแตก อาหารจะรั่วซึมและทำให้ผู้ป่วยได้รับสารอาหารไม่ครบ
🛠 วิธีปฏิบัติเพื่อดูแลส่วนปลายสายให้ปลอดภัย
ล้างสาย (Flush) ให้ถึงปลาย: หลังให้อาหารหรือยา ต้องใช้น้ำต้มสุก 30-50 มล. ฉีดล้างแรงพอประมาณ เพื่อให้มั่นใจว่าไม่มีเศษอาหารค้างอยู่ที่ปลายสายด้านใน
ปิดจุกให้สนิท: เมื่อฟีดเสร็จต้องปิดจุกปลายสายข้างนอกให้แน่น เพื่อป้องกันลมเข้าท้อง (ทำให้ท้องอืด) และป้องกันแมลงหรือสิ่งสกปรกเข้าไปในสาย
ทำความสะอาดหัวต่อ: ใช้สำลีชุบน้ำต้มสุกหรือแอลกอฮอล์เช็ดคราบอาหารที่ค้างอยู่บริเวณข้อต่อฝาปิดเสมอ
💡 เคล็ดลับ
หากคุณสังเกตพบว่า "อาหารไหลช้าลงเรื่อยๆ" แม้จะใช้น้ำล้างแล้ว นั่นเป็นสัญญาณว่าปลายสายเริ่มมีคราบตะกอนสะสมครับ ลองใช้น้ำอุ่น (ไม่ร้อน) ค่อยๆ ฉีดล้างเบาๆ จะช่วยสลายคราบไขมันในสายได้ดีกว่าน้ำอุณหภูมิปกติ
